عبدالله مستوفى
62
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
بستگان خود و عموم « بيزيمكى لر » ها را با آبوتاب زياد به پيشگاه ملوكانه و سدهء سنيهء شاهانه عرض كرده ، زمينه براى سفارشات آيندهء آنها بكارخانههاى اسلحهسازى اروپا تهيه ميديدند . بانك شاهنشاهى واردات دولتى هم در اين سه شب چراغانى خود را در سردر - هاى عمارت خود داشتند . بعضى از تركها كه ميخواستند خيلى در شاهپرستى تظاهر كنند سردر خانهء خود را هم تزيين كرده از همقطاران ترك و فارس خود در اين جشنها پذيرائى ميكردند . عامهء مردم هم براى تماشاى اين جشنها ميامدند و در ورود شاه ، طرفين راه مى - ايستادند ولى مثل اينكه از مسافرتهاى پشت سر همديگر شاه ناراضى هستند ، باندازهاى كه صلوات اجماعى معمولى خود را هم نميفرستادند . استقبال شاگردان مدارس جديد از شاه يكى از پذيرائيهاى ورود شاه از اين سفرها بتهران ، استقبال شاگرد مدرسههاى جديد از موكب پادشاهى بود . مدارس جديد كه باقدام امين الدوله و سكوت مظفر الدين شاه راه افتاده بود ، در صدارت امين السلطان و صدارت عين الدوله دچار وقفه و تحديد و تهديدى نشده ، سير تكاملى خود را داشت . مديران مدارس براى تشكر از سكوت مظفر الدين شاه كه خود فوز عظيمى بود ، در مراجعت از اين سفرها شاگردان مدارس خود را باستقبال ميبردند . براى تمرين ، از يكهفتهء قبل شاگردان در مدارس خود مشق قدم ميكردند . در روز ورود ، هر مدرسهاى با صفحهء بزرگى كه اسم مدرسه در آن نوشته شده و در جلو بتوسط يكى از شاگردان كشيده ميشد ، با قدمهاى نسبة منظم بخيابانى كه براى ايستادن آنها تعيين شده بود رفته ، در آنجا در سر راه موكب ملوكانه صف ميبستند . كالسكهء شاه كه ميرسيد ، صداى بلند رئيس مدرسه كه نظر به چپ يا براست ميگفت ، انظار اطفال را بجانب كالسكهء شاه متوجه ميكرد . نيكمردى مظفر الدين شاه هميشه ، با تبسم و سلام مؤدبانهء نظامى ، اين پذيرائى خالصانهء اطفال را جواب ميگفت . اطفال در مراجعت بمنزلهاى خود از اين توجه شاهانه بر خويش باليده ، جزئيات كيفيت ورود موكب را براى اولياى خود با آبوتاب تمام نقل ميكردند . كمكم در ميان جوانان احساسات تازهاى ايجاد شده ، حس احترام بجمعيت كه مقدمهء احساسات ملى است ، در آنها توليد گشته ، آنها را براى دورهء آزادى كه عنقريب شروع خواهد شد آماده ميكرد . عدهء اين مدارس در اينوقت بده بيست تائى رسيده و شاگردان آن يكى دو هزار نفرى ميشدند . از همهء آنها مهمتر ، مدرسهء علوم سياسى بود كه بخرج دولت دائر گشته و علوم عاليه در آن تدريس ميشد و تا اينوقت سه دوره فارغ التحصيل با درجهء ليسانس بيرون داده بود و در وزارت خارجه يا جاهاى ديگر مشغول خدمت شده بودند . نارضامندى مردم عين الدوله در مراجعت از سفر فرنگ ، به جهت جبران مصارف اين سفر بر ضنت و شدت عمل افزود . مردم بخصوص متنفذين كه عادت داشتند در ماه ششم هر سال قبض مواجب خود را بهر كيفيتى بود